Historia przedsiębiorczości – jak ewoluowała na przestrzeni lat?

Przedsiębiorczość nie narodziła się w XX wieku – jej zorganizowane formy sięgają XVI-wiecznych cechów rzemieślniczych, a kolejne epoki dodawały izby gospodarcze, fundusze pożyczkowe i cyfrowe startupy. Widać to w Limanowej, gdzie już w 1581 roku rzemiosłem trudniło się 44 mieszkańców, oraz w Bydgoszczy, gdzie w 1900 roku powstała izba rzemieślnicza. Jeśli chcesz prześledzić tę drogę zmiany, dobrze trafiłeś. Poniżej znajdziesz konkretne daty, liczby i instytucje, które pokazują, jak ewoluowała polska przedsiębiorczość.

Jak wyglądały początki zorganizowanej przedsiębiorczości?

Zorganizowana aktywność gospodarcza w Polsce zaczęła się od rzemiosła. Przykładem jest Limanowa, która w 1565 roku otrzymała prawa miejskie z nadania króla Zygmunta Augusta. Już w XVI-wiecznych księgach miejskich można znaleźć wzmianki o licznych profesjach:

• stolarze,
• szewcy,
• sukiennicy,
• kowale,
• kuśnierze,
• piwowarzy,
• ślusarze,
• bednarze,
• rzeźnicy,
• garncarze,
• rymarz,
• rurmistrz.

Według rejestru z 1581 roku rzemiosłem trudniło się już 44 mieszkańców. Część rzemieślników postanowiła się zorganizować. W źródłach z 1597 roku widnieje cech sukienniczy, a z 1618 roku cech szewski.

Rejestr z 1581 roku pokazuje, że już wtedy rzemiosłem trudniło się 44 mieszkańców Limanowej.

Przez stulecia formy zrzeszania zmieniały nazwy i strukturę. Po drugiej wojnie światowej powołano Cech Rzemiosł Różnych w Limanowej, który działał od 1951 roku. Nazwa Cech Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Limanowej funkcjonuje natomiast od 2001 roku.

Jak izby rzemieślnicze porządkowały rynek?

Pod zaborem pruskim rzemiosło potrzebowało silniejszej reprezentacji. Dlatego podstawę prawną dla tworzenia izb rzemieślniczych dała ustawa z 1897 roku. Minister Handlu i Przemysłu Rzeszy Niemieckiej ogłosił statut 25 września 1899 roku. Przewidziano utworzenie 72 izb, z których każda miała liczyć 25 członków i ich zastępców oraz 7 czeladników i tyluż zastępców.

Podstawa prawna i pierwsze zebranie

W Prowincji Poznańskiej zaplanowano dwie izby – jedną dla Regencji Poznańskiej, drugą dla Regencji Bydgoskiej. Bydgoska izba obejmowała miasta: Bydgoszcz, Inowrocław, Piłę i Gniezno oraz wiele okolicznych powiatów. Zebranie konstytucyjne odbyło się 25 kwietnia 1900 roku w sali ratusza przy ul. Jezuickiej 1 w Bydgoszczy.

Pierwsze dane statystyczne

W chwili powołania w okręgu bydgoskim działały 233 cechy, zrzeszające 10 174 samodzielnych rzemieślników. Zatrudniano 7 723 czeladników oraz 5 102 uczniów. W październiku 1901 roku w samej Bydgoszczy naliczono 1 230 warsztatów rzemieślniczych. Dane te przedstawia poniższa tabela:

Jak przedsiębiorczość odradzała się po wojnie?

Po Traktacie Wersalskim Bydgoszcz znalazła się w granicach Polski 19 stycznia 1920 roku, a izba rzemieślnicza dalej pełniła swoje funkcje. Okupacja niemiecka przerwała jej działalność. Na początku 1945 roku cechy zaczęły się jednak odbudowywać, między innymi w Toruniu, Inowrocławiu, Włocławku, Grudziądzu, Chojnicach i Nakle.

W Gliwicach podobny proces ruszył niemal natychmiast. 24 kwietnia 1945 roku fryzjerzy powołali Powiatowy Cech Fryzjerów. Pierwsze zebranie odbyło się w mieszkaniu Romana Kuczyńskiego przy ul. Zwycięstwa 4. Później organizacja przekształciła się w Cech Rzemiosł Różnych w Gliwicach, który obecnie zrzesza 126 zakładów i szkoli pracowników młodocianych.

Lata 1949–1955 okazały się trudne dla całego rzemiosła. Uspołecznianie, wysokie domiary i administracyjne ograniczenia doprowadziły do regresu. Ożywienie przyszło w 1956 roku. Nowa ustawa z 28 maja 1975 roku sprawiła, że Izba Rzemieślnicza w Bydgoszczy objęła trzy województwa: bydgoskie, toruńskie i włocławskie. W 1995 roku Międzywojewódzka Izba Rzemieślnicza w Bydgoszczy zrzeszała 29 cechów i 14 spółdzielni.

Jak działały instytucje wsparcia pod koniec XX wieku?

Lata 90. przyniosły nową generację organizacji otoczenia biznesu. Przykładem jest Stowarzyszenie Wspierania Małej Przedsiębiorczości z siedzibą w Dobiegniewie. Powstało 24 kwietnia, a pierwotnie nosiło nazwę Gorzowskie Stowarzyszenie Wspierania Małej Przedsiębiorczości. Założycielami były 34 osoby fizyczne oraz instytucje, takie jak Wojewódzki Urząd Pracy w Gorzowie Wielkopolskim i Wyższa Szkoła Biznesu w Gorzowie Wielkopolskim. Członkami wspierającymi zostały też gminy Dobiegniew, Strzelce Krajeńskie, Bierzwnik, Choszczno, Zwierzyn i Stare Kurowo. Urząd Miejski w Dobiegniewie udostępnił siedzibę nieodpłatnie.

Fundusz Rozwoju Przedsiębiorczości

W 1994 roku w strukturach stowarzyszenia utworzono Fundusz Rozwoju Przedsiębiorczości. Pierwsze wsparcie wyniosło 549 420 zł. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości dołożyła w 2003 roku 660 000 zł, a w 2009 roku Urząd Marszałkowski w Zielonej Górze podpisał umowę o dokapitalizowanie kwotą 3 000 000 zł, która z czasem wzrosła do 6 000 000 zł.

Fundusz Rozwoju Przedsiębiorczości wypłacił łącznie 26 487 800 zł dla 503 podmiotów gospodarczych.

Wśród atutów tej pożyczkowej instytucji wymieniano:

• szybkość podejmowania decyzji,
• pożyczkę do 250 000 zł,
• stałe oprocentowanie w całym okresie spłaty,
• mało zbiurokratyzowane procedury.

Ośrodek Wspierania Małej Przedsiębiorczości i szkolenia

W 1995 roku powstał Ośrodek Wspierania Małej Przedsiębiorczości. Bezpłatnie pomagał w sporządzaniu biznesplanów, wniosków pożyczkowych oraz wniosków o dotacje z programów Phare 2001, Phare 2002, SPO WKP i SPO RZL. W tym samym roku uruchomiono ośrodek szkoleniowy zarejestrowany w Kuratorium Oświaty w Gorzowie Wlkp. Organizowano kursy dla osób bezrobotnych oraz szkolenia dla pracowników małych firm. Przy stowarzyszeniu działał też Wiejski Inkubator Przedsiębiorczości, a pierwsze działania wspierano w ramach projektu TOR #10 ze środków Banku Światowego i Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

Ekonomia społeczna i projekt dla opiekunów

Od 27 lutego 2015 roku stowarzyszenie współtworzy Lubuski Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej. Akredytację przyznano 1 października 2015 roku, a w marcu 2016 roku uzyskano status ośrodka wysokiej jakości. Projekt unijny opiewał na 16 147 456 zł, z czego 7 622 900 zł przeznaczono na dotacje i wsparcie pomostowe. Dzięki temu powstały 182 nowe miejsca pracy oraz 34 nowe przedsiębiorstwa społeczne.

Osobną inicjatywą był projekt Wnuczęta w dobrych rękach, realizowany z partnerami ze Strzelec i organizacją POMOST. Objął 210 uczestników, w tym 150 kobiet. Wsparcie kierowano do osób 50+, które opiekowały się wnuczętami do 4 lat lub osobami zależnymi.

Jak nowe technologie odmieniły przedsiębiorczość?

Pod koniec XX wieku do głosu doszły startupy technologiczne. Dolina Krzemowa stała się symbolem szybkiego skalowania pomysłów opartych na internecie. Wiele firm, które dziś ułatwiają płatności online, wywodzi się właśnie z tamtej fali. Pokazuje to, że po erze cechów i izb gospodarczych nadszedł czas globalnych platform technologicznych.

Dziś instytucje zrzeszające rzemiosło nadal działają równolegle z platformami technologicznymi. W Bydgoszczy, Limanowej, Gliwicach czy Dobiegniewie widać, że każda epoka dodawała nowe narzędzie – od przywileju lokacyjnego po fundusze unijne i oprogramowanie.