Logistyka – na czym polega i jakie są jej rodzaje?

Logistyka to proces planowania, realizowania i kontrolowania sprawnego oraz efektywnego ekonomicznie przepływu surowców, materiałów, wyrobów gotowych i informacji z punktu pochodzenia do punktu konsumpcji. Celem jest zaspokojenie wymagań klienta. W artykule wyjaśniamy główne rodzaje logistyki oraz pokazujemy, na czym polega praca w tej branży.

Czym jest logistyka?

Najkrótsza definicja logistyki wiąże się z koordynacją przepływów towarów oraz informacji od momentu pozyskania surowców aż do dostarczenia finalnego produktu. W praktyce działania te obejmują między innymi prognozowanie popytu, kontrolę zapasów, realizowanie zamówień, pakowanie, transport i gospodarowanie odpadami. Ważnym elementem jest także obsługa zwrotów oraz zaopatrywanie w części zamienne.

Logistyka to proces planowania, realizowania i kontrolowania sprawnego i efektywnego ekonomicznie przepływu surowców, materiałów, wyrobów gotowych oraz odpowiedniej informacji z punktu pochodzenia do punktu konsumpcji w celu zaspokojenia wymagań klienta.

W wielu przedsiębiorstwach funkcjonuje pojęcie systemu logistycznego, które porządkuje wszystkie te procesy w jedną całość. Można na nie patrzeć w sposób klasyczny, interesując się każdym elementem z osobna, albo integracyjny, analizując całość przepływu. To drugie podejście lepiej odpowiada na potrzeby nowoczesnych firm, bo pozwala uniknąć lokalnych optymalizacji, które szkodzą globalnym wynikom.

Prostym sposobem na zapamiętanie istoty logistyki jest reguła 7W, czyli zapewnienie właściwego produktu, we właściwej ilości i stanie, we właściwym miejscu i czasie oraz u właściwego klienta i po właściwej cenie. Uzupełnieniem tego ujęcia jest koncepcja 4C, która zwraca uwagę na potrzeby klienta, koszty, wygodę zakupu i dostarczone informacje.

Regułę 7W można rozpisać w następujący sposób:

Jakie są rodzaje logistyki?

Podział logistyki zależy od przyjętego kryterium. Najczęściej wyróżnia się typy związane z zasięgiem oddziaływania oraz z obszarem zainteresowań. Oba podejścia pozwalają uporządkować wiedzę i lepiej zrozumieć, gdzie kończy się logistyka wewnętrzna, a zaczyna logistyka globalna.

Podział ze względu na zasięg oddziaływania

W tym ujęciu logistykę wewnętrzną odróżnia się od mikrologistyki, mezologistyki, makrologistyki, eurologistyki i logistyki globalnej. Logistyka wewnętrzna dotyczy transportu wewnątrz zakładu, do którego wykorzystuje się przenośniki, taśmy transportowe, koła zębate czy wózki widłowe. Mikrologistyka obejmuje procesy zachodzące w obrębie jednego przedsiębiorstwa.

Mezologistyka to poziom pojedynczego działu gospodarki, a makrologistyka całej gospodarki krajowej. Eurologistyka koncentruje się na kontynencie europejskim, natomiast logistyka globalna obejmuje swoim zasięgiem cały świat. Każdy z tych poziomów wymaga innego zestawu narzędzi, przepisów i kompetencji.

Podział ze względu na obszar zainteresowań

Wiedza o logistyce dzieli się także na poddziedziny, które kładą nacisk na konkretne funkcje. Logistyka zaopatrzenia odpowiada za dostawy surowców i materiałów do produkcji. Logistyka produkcji planuje i steruje przebiegiem wytwarzania, synchronizując różne etapy. Z kolei logistyka dystrybucji kształtuje procesy związane z przekazaniem gotowych produktów do klientów.

Odrębne miejsce zajmuje logistyka magazynowa, której celem jest minimalizacja kosztów przechowywania i sprawne organizowanie przepływu towarów w magazynie. Logistyka transportu obejmuje zastosowanie narzędzi logistycznych w przewozie materiałów i osób. Połączeniem logistyki zaopatrzenia i dystrybucji jest logistyka marketingowa.

W odpowiedzi na wzrost świadomości ekologicznej rozwinęły się ekologistyka i logistyka odzysku. Ekologistyka koncentruje się na zbiórce, gromadzeniu i usuwaniu odpadów oraz kierowaniu ich do utylizacji. Logistyka odzysku planuje i kontroluje przepływy od miejsca konsumpcji do miejsc pochodzenia, co pozwala odzyskać wartość lub właściwie zagospodarować produkty. Coraz większe znaczenie ma też logistyka miejska, która porządkuje przepływy na terenach zurbanizowanych.

Rozwój internetu i systemów informatycznych doprowadził do powstania e-logistyki, obejmującej integrację w łańcuchach i sieciach dostaw. W miastach szczególnie widoczne są wyzwania związane z dystrybucją towarów na ostatnim kilometrze, wzrostem zagęszczenia ruchu kołowego i potrzebą ograniczania zanieczyszczeń powietrza. Właśnie tym problemom poświęca się współczesna logistyka miejska.

Z czego wywodzi się logistyka?

Termin logistyka początkowo związany był z wojskiem i pojawił się już w X wieku w traktacie wojennym cesarza Bizancjum Leona VI. Współczesne znaczenie logistyki wojskowej zapoczątkowano w 1838 roku w dziele Antoine-Henriego Jominiego zatytułowanym Zarys sztuki wojennej. Koncepcja logistyki biznesowej wywodzi się właśnie z logistyki wojskowej.

W obszarze zainteresowań cywilnych logistyka znalazła się pod koniec lat 50. dwudziestego wieku. W 1962 roku Peter Drucker opublikował w magazynie Fortune artykuł Ciemny kontynent gospodarki, wskazując na niezagospodarowane możliwości oszczędności w dystrybucji. W latach 60. poszczególne aspekty zarządzania logistycznego rozpatrywano jeszcze oddzielnie, ale pod koniec lat 70. zaczęto je stopniowo łączyć.

Na początku XXI wieku globalizacja i integracja podejścia do zarządzania przyczyniły się do ukucia terminu łańcuch dostaw, a następnie sieci dostaw. Wzrost świadomości ekologicznej doprowadził do wydzielenia ekologistyki oraz logistyki odzysku, a rozwój systemów informatycznych i sieci komputerowych zaowocował e-logistyką. Dziś logistyka stanowi jeden z ważniejszych aspektów zarządzania przedsiębiorstwem.

Jak zdobyć wykształcenie logistyczne?

Studia logistyczne I stopnia trwają zwykle 3,5 roku i kończą się tytułem inżyniera. Kierunek może być realizowany w trybie stacjonarnym lub niestacjonarnym. Wiele uczelni oferuje możliwość kontynuacji nauki na studiach II stopnia, a część programów zdobywa certyfikaty potwierdzające zgodność z europejskimi normami kształcenia, jak EUR-ACE® Label. Opłata rekrutacyjna bywa zróżnicowana, przykładowo wynosi 85 zł, a roczny koszt studiów dla obywateli polskich może kształtować się na poziomie 4800 zł.

W trakcie nauki studenci poznają narzędzia do modelowania, symulacji i optymalizacji procesów, a także systemy informatyczne wykorzystywane w logistyce, takie jak ERP, WMS i TMS. Ważną częścią kształcenia są laboratoria automatyzacji procesów magazynowych, praca z sorterami paczek, systemami skanowania i oprogramowaniem do monitorowania łańcucha dostaw. Coraz częściej programy obejmują też zagadnienia sztucznej inteligencji, internetu rzeczy oraz Przemysłu 4.0.

Specjalności na studiach logistycznych

W programach studiów logistycznych można spotkać między innymi:

• logistykę i inżynierię transportu,
• logistykę przedsiębiorstwa,
• logistykę wojskową,
• operatora logistycznego,
• menedżera logistyki,
• spedycję międzynarodową,
• obsługę lotnisk,
• inżynierię transportu kolejowego,
• logistykę w e-commerce,
• AI w logistyce,
• logistykę offshore,
• telematykę transportu i logistyki.

Perspektywy zatrudnienia i zarobki

Absolwenci logistyki znajdują pracę w centrach logistycznych, działach transportu i spedycji, magazynach dużych zakładów przemysłowych, firmach transportowych oraz administracji centralnej i terenowej. Część osób decyduje się na własną działalność gospodarczą. Zapotrzebowanie na specjalistów rośnie wraz z rozwojem e-commerce, transportu morskiego, lotniczego i kolejowego.

Zarobki w logistyce zależą od doświadczenia i specjalizacji, co pokazuje poniższe zestawienie:

Na czym polega codzienna praca logistyka?

Logistyk łączy zadania operatora transportowego i operatora transportu multimodalnego. Koordynuje działalność produkcyjną, dystrybucyjną i transport, dba o przyjmowanie zleceń, zawieranie umów o przewóz, przygotowanie przesyłek do przewozu oraz zabezpieczanie ładunku. Do jego obowiązków należy też sporządzanie dokumentacji transportowej, ubezpieczanie przesyłek i rozliczanie kosztów operacji spedycyjnych.

W pracy wykorzystuje się nowoczesne technologie, w tym automatyczną identyfikację, internet rzeczy, systemy do elektronicznej wymiany danych oraz narzędzia do analizy kosztów i wskaźników efektywności. Coraz większą rolę odgrywa sztuczna inteligencja, która pozwala automatyzować procesy, prognozować popyt i lepiej kontrolować łańcuch dostaw. Dzięki temu firmy mogą szybciej reagować na zmiany i ograniczać zbędne wydatki.

W logistyce liczy się nie tylko szybkość, ale przede wszystkim niezawodność dostaw i kontrola kosztów.

Specjaliści w tej dziedzinie muszą wykazywać się analitycznym myśleniem, talentem organizacyjnym i zdolnościami komunikacyjnymi. Przy negocjacjach handlowych z usługodawcami logistycznymi przydaje się wiedza ekonomiczna, prawnicza oraz dobre rozumienie procesów. Znajomość języków obcych otwiera drogę do pracy w międzynarodowych przedsiębiorstwach i globalnych łańcuchach dostaw.