Piłki nożnej nie wymyśliła jedna osoba. Współczesny futbol jest wynikiem wielowiekowej ewolucji gier z piłką, a jego formalne narodziny nastąpiły w Anglii w 1863 roku, gdy powołano The Football Association i spisano jednolite zasady gry. Dużą rolę odegrał w tym Ebenezer Cobb Morley.
Jakie gry poprzedzały nowoczesny futbol?
Gry polegające na kopaniu lub przejmowaniu piłki pojawiały się w różnych kulturach na długo przed powstaniem współczesnych przepisów. Nie były jednak piłką nożną w dzisiejszym znaczeniu. Różniły się celem, liczbą uczestników, sposobem zdobywania punktów i poziomem organizacji.
| Nazwa gry | Kultura | Główna cecha |
|---|---|---|
| Cuju | Chiny, okres dynastii Han | Kopanie skórzanej piłki w kierunku celu, między innymi jako forma treningu wojskowego |
| Harpastum | Starożytny Rzym | Walka o przejęcie piłki, z użyciem siły fizycznej i elementów przypominających rugby |
| Ludowy futbol | Średniowieczna Europa | Masowe, lokalne rozgrywki między grupami lub wioskami bez jednolitych reguł |
Najczęściej przywoływanym historycznym pierwowzorem jest chińskie cuju. Zapiski o tej grze pochodzą z okresu dynastii Han, czyli z lat 206 p.n.e. – 220 n.e. Uczestnicy kopali piłkę wykonaną ze skóry i wypełnioną materiałem, takim jak włosie. Celem było skierowanie jej do wyznaczonego otworu lub pola.
W starożytnym Rzymie popularne było harpastum. Ta gra miała bardziej kontaktowy charakter i polegała przede wszystkim na walce o piłkę. Dlatego przypominała raczej połączenie rugby z siłową grą zespołową niż dzisiejszy futbol. W średniowiecznej Europie rozwinęły się natomiast lokalne odmiany tak zwanego ludowego futbolu. Były często chaotyczne, liczyły wielu uczestników i nie opierały się na wspólnych przepisach.
Cuju i harpastum pokazują, że zespołowa rywalizacja z piłką ma bardzo długą historię. Nie można jednak uznać żadnej z tych gier za bezpośredni początek współczesnej piłki nożnej. Nowoczesny sport powstał dopiero wtedy, gdy zasady zaczęto ujednolicać.
Dlaczego nowoczesna piłka nożna narodziła się w Anglii?
Przełom nastąpił w XIX-wiecznej Anglii. W szkołach i klubach grano w różne odmiany footballu, ale każda społeczność mogła stosować własne reguły. Jedni zawodnicy pozwalali sobie na chwytanie piłki i bieganie z nią, inni skupiali się niemal wyłącznie na kopaniu. Utrudniało to rozgrywanie meczów między zespołami oraz prowadziło do sporów dotyczących dozwolonych zachowań.
Szczególne znaczenie miały szkoły, między innymi Rugby, Eton i Harrow. To właśnie tam utrwalały się różne style gry. Z czasem stało się jasne, że potrzebny jest wspólny zbiór reguł. Spór dotyczył głównie używania rąk oraz ostrej, kontaktowej walki. Część środowiska chciała zachować taki sposób gry, który później dał początek rugby. Inni opowiadali się za dyscypliną opartą przede wszystkim na kopaniu piłki.
26 października 1863 roku przedstawiciele klubów spotkali się w londyńskiej Freemasons’ Tavern. Powołali wtedy The Football Association, znaną jako FA. Organizacja miała stworzyć wspólne zasady dla klubów, które chciały grać w football bez chwytania piłki i biegania z nią.
Najważniejsze etapy tego procesu wyglądały następująco:
- Spotkanie klubów w Londynie – przedstawiciele różnych zespołów rozpoczęli rozmowy o wspólnych regułach.
- Powołanie The Football Association – utworzono organizację odpowiedzialną za formalizację zasad.
- Spisanie przepisów – ustalono reguły dla odmiany footballu opartej przede wszystkim na kopaniu piłki.
- Oddzielenie footballu od rugby – odmienne stanowiska w sprawie używania rąk i kontaktu fizycznego doprowadziły do rozwoju dwóch osobnych dyscyplin.
To dlatego Anglia jest uznawana za ojczyznę nowoczesnego futbolu. Nie dlatego, że właśnie tam po raz pierwszy kopnięto piłkę, lecz dlatego, że tam powstały ramy organizacyjne i przepisy, które pozwoliły klubom grać według tych samych zasad.
Kim był Ebenezer Cobb Morley?
Ebenezer Cobb Morley był angielskim prawnikiem, sportowcem i założycielem Barnes Football Club. W 1863 roku należał do inicjatorów powstania FA, a następnie został jej pierwszym sekretarzem.
Morley przygotował pierwsze spisane reguły nowej odmiany footballu. Jego znaczenie nie polegało na wynalezieniu samej gry, lecz na uporządkowaniu jej zasad i nadaniu jej formy, którą można było stosować w różnych klubach. Z tego powodu bywa nazywany „ojcem futbolu”. Trafniej mówić o nim jako o jednym z głównych architektów nowoczesnej piłki nożnej.
Po formalizacji zasad sport zaczął rozwijać się także organizacyjnie. W 1888 roku z inicjatywy Williama McGregora powstała The Football League, zrzeszająca 12 klubów z północnej i środkowej Anglii. W 1904 roku utworzono FIFA, która zajęła się międzynarodową organizacją futbolu.
Kto więc wymyślił piłkę nożną?
Najuczciwsza odpowiedź brzmi: nikt pojedynczy. Starożytne gry, takie jak cuju i harpastum, pokazują dawne formy rywalizacji z piłką. Anglia XIX wieku stworzyła natomiast warunki do powstania nowoczesnej dyscypliny, a The Football Association ujednoliciła jej podstawowe zasady. Ebenezer Cobb Morley odegrał w tym procesie szczególną rolę, ale nie był samotnym wynalazcą futbolu.
Piłka nożna przeszła więc drogę od lokalnych i często chaotycznych zabaw do sportu o jasno określonych regułach. To właśnie formalizacja zasad sprawiła, że mogła wyjść poza angielskie boiska i stać się dyscypliną rozgrywaną na całym świecie.
